Wieloryb nie był wielki

Wieloryb to nie wielka ryba. Ale tym tropem poszli nasi przodkowie, tłumacząc niemiecką nazwę tego stworzenia.

Etymologia słowa WIELORYB

  • Półkalka średnio-wysoko-niemieckiego walvisch ‘wieloryb’ (kontynuowanego przez niemieckie Walfisch), którego pierwszy człon wal- skojarzono ze staropolskim wieli ‘wielki’, a drugi człon visch przetłumaczono jako ryb(a).
  • Dosłowne znaczenie średnio-wysoko-niemieckiego walvisch to ‘wielorybia ryba’. Człon wal- wywodzi się z pragermańskiego *hṷala– ‘wieloryb’ (skąd też np. angielskie whale, szwedzkie val ‘wieloryb’), człon visch zaś – z praindoeuropejskiego *pei̭sḱ – ‘ryba, pstrąg’ (skąd też np. łacińskie piscis, angielskie fish ‘ryba’).
W słowie „wieloryb” tkwi germańska nazwa tego zwierzęcia, którą nasi przodkowie skojarzyli z przymiotnikiem „wieli” ‘wielki’. Ilustracja zaczerpnięta z publikacji E. Protheroe’a „The handy natural history”, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Bibliografia:

  • Boryś W. (2010), Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
  • Hellquist E. (1922), Svensk etymologisk ordbok, Lund.
  • Klein E. (1966–1967), Etymological Dictionary of the English Language, vol. I–II, Amsterdam–London–New York.
  • Mallory J. P., Adams D. Q. (2006), The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World, Oxford.