Jak z raka zrobić wyraka

Racz nam powiedzieć, raku, co tam robisz w wyraku!

Etymologia słowa WYRAK

  • Słowo o pochodzeniu gwarowym, utworzone od czasownika wyraczyć ‘wytrzeszczyć, wybałuszyć (oczy)’.
  • Czasownik wyraczyć nawiązuje do „wytrzeszczonych”, osadzonych na słupkach oczu raka.
  • W gwarze kurpiowskiej słowo wyrak oznacza ‘straszydło’.“Taky z ńégo wyrak. Må take wyracaste łocy”.
  • W opowiadaniu Stefana Grabińskiego z 1922 roku demoniczna istota Biały Wyrak uśmierca kominiarzy. “(…) tylko ślepia wyłupiaste, okrągłe jak talerze wpijał we mnie coraz uporczywiej i groził…”
  • W zoologii nazwa wyrak odnosi się do prowadzących nocny tryb życia, drapieżnych ssaków naczelnych odznaczających się ogromnymi oczami.
W słowie „wyrak” zawiera się „rak” – i nie tylko pod względem fonetycznym i graficznym, ale także etymologicznym. Grafika: B. Geisler, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Bibliografia:

  • Gadomski H., Grzyb M., Grec T. (b. d.), Słownik wybranych nazw i wyrażeń kurpiowskich, [04.07.2017].
  • Grabiński S. (1922), Biały Wyrak, [04.07.2017].
  • Karłowicz J. (1911), Słownik gwar polskich, t. VI, Kraków.
  • Karłowicz J., Kryński A., Niedźwiedzki W. (1919), Słownik języka polskiego, t. VII, Warszawa.
  • Даль В. И. (1903), Толковый словарь живого великорусского языка, изд. 3-е, т. I, Санкт-Петербург–Москва.
  • Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1980), гал. рэд. В. У. Мартынаў, т. 2, Мiнск.